Plaatsvervangende schaamte
18 november 2019 

Plaatsvervangende schaamte

Ieder jaar ga ik samen met twee vriendinnen en mijn dochter een weekend surfen. Het is een bont, maar kleurrijk gezelschap. De combinatie van deze mensen staat altijd weer garant voor een geslaagd weekend. Eén van de vriendinnen kan nogal uitgesproken zijn. Ze zegt waar het op staat zonder dat ze direct rekening houdt met anderen. Doordat ze er een bepaalde vorm van humor aan toe weet te voegen, komt ze er vaak ook nog prima mee weg. Ze blijft in alle gevallen zichzelf. Iets wat ik enorm bewonder. Zelf analyseer ik – automatisch en vaak onbewust – binnen enkele seconden hoe een groep werkt en pas mijn gedrag daar direct op aan. Bijna het tegenovergestelde dus.

Gehandicapten hebben voorrang

Afgelopen zomer toen we na een dag surfen het toilet nog even aandeden ontstond er een situatie waarbij ik me met plezier verwonderd heb. Er stond een ellenlange rij bij de toiletten. En zoals wij schaapjes dat kunnen doen, sloten wij netjes achter in de rij aan. Maar zij niet. Ze aarzelde geen seconde en liep vastberaden op het invalide toilet af, die vrij was. ‘Ooh-ooh dat mag niet!’ riep mijn dochter. ‘Oh jawel hoor, gehandicapten hebben voorrang, maar ik zie er nu geen. Dus kan ik gewoon gaan”.  Ze floepte het er geheel zonder gêne uit.

Een goed punt

Ik kon haar geen ongelijk geven. De ietwat ogenschijnlijke nukkige en geïrriteerde mensen in die ellenlange rij dachten daar duidelijk anders over. Opmerkelijk, want dit had iedereen kunnen bedenken. Toch is geërgerd kijken naar diegene die met een creatieve oplossing komt blijkbaar makkelijker dan toegeven dat ze een goed punt had.

Plaatsvervangende schaamte

Ondanks dat ik de wijze waarop ze deze situatie aanvloog hilarisch vond, leverde het een voor mij ongemakkelijke situatie op: ik voelde plaatsvervangende schaamte. Eenmaal buiten denk ik hier verder over na. Het nut van schamen voor iets wat ik zelf gedaan heb is mij wel bekend. Schaamte is een menselijke emotie die niemand vreemd is. Het is een emotie die een belangrijke rol speelt in het sociale verkeer. Wanneer je negatief beoordeeld wordt door je omgeving, bijvoorbeeld omdat je iets fout hebt gedaan, roept dat schaamte op. Door het tonen van die emotie wil je voorkomen dat je afgewezen of in de steek gelaten wordt. Toch is niet iedereen even gevoelig voor de dreiging van sociale afwijzing en de schaamte die daarvan het gevolg kan zijn. Maar hoe zit dat dan met plaatsvervangende schaamte? Ik ben tenslotte niet verantwoordelijk voor het gedrag van die ander.

Het brein

Uit onderzoek blijkt dat mensen die zich bewust zijn van de omgeving én een groot inlevingsvermogen hebben sneller plaatsvervangende schaamte voelen dan mensen die minder empathisch zijn. Als je je bij acties van de ander inleeft en bewust bent van het effect op anderen is hetzelfde hersendeel actief dan wanneer je de acties zelf had uitgevoerd. En daar zit hem precies de crux oftewel het verschil tussen haar en mij. Zij heeft zich er allang bij neergelegd dat er mensen zijn die je leuk vinden en mensen die je minder kunnen waarderen. Hierdoor is zij zich – op dit gebied – minder bewust van haar omgeving en gaat het ‘schaamte gedeelte’ in het brein minder snel ‘aan’.

Lekker luchtig

Hoewel ik de ene eigenschap niet per definitie beter of slechter vindt dan de andere, inspireert die ‘recht door zee’ houding mij wel. Het houdt de boel lekker luchtig. Een levenshouding die zo gek nog niet is.

Ben jij benieuwd waar bepaald gedrag bij jou vandaan komt? Middels de ACT®-meting kunnen wij jou hierin inzicht geven én verder helpen.

Over de schrijver
Alida vertaalt op een creatieve manier jouw vraag naar een concreet plan. Als projectmanager en organisatie adviseur heeft Alida veel ervaring met het coachen van personen, teams en organisaties. Ze vindt het erg belangrijk om te werken vanuit kwaliteit en expertise. Met haar sociale en analytische inslag brengt ze mensen bewust en onbewust naar een hoger plan. Het is haar missie om natuurlijke talenten, ontwikkelpotentieel en onbewuste drijfveren zichtbaar te maken. Alida begeleidt trajecten vanuit de verbinding met een resultaatgericht doel en door een tikkeltje eigenwijs te zijn.
Reactie plaatsen

Meer lezen over persoonlijke ontwikkeling?

Topics
arrow_drop_up arrow_drop_down