Hoe vaak voel jij je schuldig?
11 augustus 2020 

Hoe vaak voel jij je schuldig?

Inhoudsopgave artikel

[[showindex]]

 

 

Bijna allemaal voelen we ons wel eens schuldig. Schuldig omdat we die vriendin al veel te lang niet gebeld hebben. Of schuldig omdat we zo druk waren met werk dat de kinderen er bij ingeschoten zijn. En misschien voel je je wel schuldig omdat je een deadline op je werk gemist hebt.

Waarom voelen we ons schuldig?

Het eerste wat we voelen als we geboren worden is de behoefte om ons te hechten aan de moeder (bij afwezigheid van de moeder de opvoeder). De huid en de stem van de moeder zijn sterk van invloed op deze hechting. De betrokkenheid van de moeder zorgt zowel fysiek, psychologisch als mentaal voor een sterke connectie. Zo vertonen hersencellen van volwassenen die een foto van hun moeder zien of die de stem van hun moeder horen, vertonen meer activiteit dan wanneer ze een foto zien of de stem horen van een idool.

In de ideale situatie zou je de moeder kunnen zien als een soort ‘tankstation’ van waaruit het kind de wereld in kan gaan en af en toe emotioneel kan bijtanken. De praktijk is echter weerbarstiger omdat moeder onbewust haar eigen verlangens projecteert op het kind. Al heel vroeg ontwikkelt het kind (beschermings)strategieën om met de projecties van moeder om te leren gaan. Hier ontstaat schuld.

Het is belangrijk om te benoemen dat de moeder zoals hier bedoeld niet de moeder in de realiteit is. In een gezin met drie kinderen heeft elk kind uiteindelijk zijn eigen moeder, waarbij die moeder staat voor specifieke en selectieve herinneringen: een bepaalde blik, een zinnetje dat ze ooit heeft gezegd of bepaald gedrag. We spreken dus niet over de fysieke moeder, maar over de moederenergie, die dus feitelijk ook in de vader kan zitten.

De meest voorkomende projecties van moeder 

In zijn algemeenheid zijn er drie vormen van projecties door de moeder:

  1. Geven om daarvoor iets terug te ontvangen van het kind
  2. Door eigen onvolkomenheid geven om te offeren
  3. Het kind te verrijken door te geven

Geven om daarvoor iets terug te ontvangen van het kind

Het gaat hier om de moeder die geeft aan het kind om iets terug te ontvangen. De moeder geeft door op te offeren, iets kwijt te raken of van iets beroofd worden. Dat klinkt groots en in eerste instantie zullen ook niet veel moeders zich hierin herkennen. Toch blijkt dat vrijwel iedere moeder – op sommige momenten – onbewust geeft om daarvoor terug te ontvangen.

Claire gaat op woensdagmiddag – haar vrije middag – altijd gezellig met haar driejarige dochter naar de speeltuin. Alhoewel het vaak ontzettend leuke middagen zijn, vindt Claire het wel lastig dat haar kind lang niet altijd naar haar luistert of steeds om een ijsje zeurt. Ze spreekt haar dochter regelmatig aan op haar gedrag.

Claire vindt het normaal dat haar kind luistert, manieren toont en niet zeurt. Dit zijn allemaal wensen van de ouder in relatie tot het kind. Als het kind niet aan de normen of wensen voldoet, volgt er een reactie vanuit de moeder. De moeder vindt het gedrag van het kind vaak vervelend of gênant waardoor er als tegenreactie bij het kind een onbewust gevoel van schuld ontstaat welke zich uit in één van de verschijningsvormen van schuld.

Door eigen onvolkomenheid geven om te offeren

Sommige moeders zien zichzelf niet als een goede moeder. Zij twijfelen vaak of ze het goed doen en cijferen zich weg. Dit gevoel van ontoereikendheid om een goede moeder te zijn kan van generatie op generatie worden doorgegeven. In de praktijk heeft elke moeder wel van die momenten dat ze zich afvraagt of het goed genoeg is. De moeder voelt zich dan in meer of mindere mate schuldig.

Wynanda heeft een dochter van 3 jaar. Elke donderdagochtend gaat haar dochter naar de peuterspeelzaal. Haar dochter is het liefst thuis bij Wynanda en vindt het niet leuk om naar de peuterspeelzaal te gaan. Wynanda laat haar dochter elke week huilend achter en twijfelt of ze wel de goede keuze gemaakt heeft. Is haar dochter wel klaar voor de peuterspeelzaal?

Eigenlijk is het kind degene die het schuldgevoel opwekt. Zonder het kind was er geen projectiemogelijkheid van de innerlijke schuld. De moeder cijfert zich weg voor het kind, waardoor er onbewust verwarring bij het kind ontstaat welke zich uit in één van de verschijningsvormen van schuld ontstaan vanuit een onbewust schuldgevoel.

Het kind verrijken door te geven

De moeder die geeft om het kind te verrijken ziet geven als haar menselijke levenskracht. Het maakt haar blij, ze voelt het niet als een offer. Ze geeft een deel van zichzelf, onbaatzuchtig en vrij zodat het kind kan groeien. Er zal niet snel een onbewust schuldgevoel ontstaan bij het kind.

Het gekwetste eigenwaarde systeem

Schuld is één van de pijlers – naast angst – die als defensie optreedt voor ons gekwetste eigenwaarde systeem. Mag ik er wel zijn? Dat is de vraag die we onszelf steeds onbewust stellen. Schuld is daarbij de drijfveer tot opoffering. Het is gebaseerd op een gevoel, op ons eigen innerlijke waardesysteem en speelt zich altijd af in het verleden.

Madieke heeft een pittige tijd achter de rug met haar jongste zoon die door een ongelukkige val drie keer geopereerd moest worden. Hierdoor heeft ze haar oude omaatje al zes weken niet kunnen bezoeken. Ze voelt zich hier schuldig over.

Een helder voorbeeld. We kunnen ons schuldig voelen over iets dat gebeurd is en waar we niet adequaat op hebben gereageerd. Maar schuld kan zich ook veel subtieler uiten vanuit een gekwetst eigenwaarde systeem als kind. Schuld is dan ten diepste een gevoel, wat leidt tot opofferend gedrag.

John gaat graag met zijn dochter en twee vrienden een weekendje surfen. Als er keuzes gemaakt moeten worden over locatie, eten of activiteiten dan zegt John meestal dat het hem niets uitmaakt. Hij vind het belangrijk dat zijn dochter en zijn twee vrienden het naar hun zin hebben en dat er geen wrijving ontstaat in de groep. Ondanks dat John geweldig geniet van deze weekendjes, komt hij op zondagavond totaal gesloopt thuis.

Diegene die zich vanuit een gekwetst eigenwaarde systeem schuldig voelt zal het de ander naar de zin proberen te maken. Hierbij offert diegene zichzelf op en overschrijdt daarmee onbewust een grens. In een zakelijke omgeving worden de talenten niet zichtbaar door het onbewust opgetrokken gordijn van schuld.

Hoe zie je schuld terug in je gedrag?

We hebben besproken dat de invloed van de moederenergie kan zorgen voor een schuldgevoel. Je schuldig voelen is een emotie. Nagenoeg allemaal herkennen we deze emotie en het gevoel wat het met zich meebrengt. Maar wist je dat schuld zich ook heel subtiel kan uiten via je gedrag? Je weet dat het gedrag dat je laat zien niet de beste versie van jezelf is, maar vaak relateren we dit niet aan schuld.

Charles ergert zich aan zijn collega omdat hij zijn zaakjes weer eens niet voor elkaar heeft. Hij spreekt de ergernis niet uit maar zegt met een sarcastische ondertoon: ‘nou als jij zo doorgaat dan weet ik zeker dat jij de eerstvolgende promotie krijgt.’

Als schuld naar binnen gericht is heb je vaak de (onbewuste) overtuiging dat je weinig waarde hebt. Als schuld naar buiten gericht is dan uit het zich vaak in het (onbewust) op offeren om de schuld te voldoen. Het vergt de nodige zelfreflectie om deze twee basisreacties te herkennen.

Hieronder de meest voorkomende verschijningsvormen van schuld. Welke herken jij?

Hoe kan ik stoppen met handelen vanuit onbewuste schuld?

Door zelfreflectie kun je inzicht krijgen op welke gebieden je eigenwaarde systeem is gekwetst. Je kunt je afvragen of de bescherming middels het gedrag dat je laat zien nog nodig is of dat je er afscheid van kunt gaan nemen. Hierdoor vergroot je je eigenwaarde en ben je vanuit de kern bezig met persoonlijke ontwikkeling. Met zelfreflectie bedoelen we dat je reflecteert op je eigen binnenwereld.

Om je goed op weg te helpen hieronder een aantal vragen die je jezelf kunt stellen:

  1. Welk gedrag uit de cirkel met verschijningsvormen van schuld laat ik zien (als ik onder druk sta)?
  2. Op welke momenten laat ik dit gedrag zien?
  3. Waar komt dit gedrag vandaan? Kan ik het terugleiden naar een gebeurtenis of situatie uit het verleden?
  4. Wat levert dit gedrag mij op?
  5. Welke baat heb ik bij dit gedrag?
  6. Wat levert het op als ik het gedrag niet meer zou laten zien?
  7. Wie of wat heb ik nodig om afscheid te kunnen nemen van dit gedrag?
  8. Welk gedrag wil ik voor mijn ‘oude’ gedrag in de plaats?

Om je op weg te helpen

Paula schaamt zich snel. Als ze wat moet zeggen in de groep dan krijgt ze vlekken in haar nek en komt ze niet goed uit haar woorden. Uit haar zelf zou ze in een groep nooit haar mening ventileren. Dit zorgt er op haar werk voor dat ze nooit wordt gevraagd als er een doorgroeimogelijkheid beschikbaar komt.

De schaamte ontstaat vaak in een groep, wanneer mensen interesse tonen of wanneer haar mening gevraagd wordt. Paula is ervan overtuigd dat men het belachelijk vindt wat ze zegt. En ze weet zeker dat mensen achter haar rug om haar lachen.

Vroeger thuis werd Paula erg kort gehouden. Normen en waarden waren erg belangrijk in het gezin. Moeder vond het erg belangrijk dat Paula zich te allen tijde behoorlijk gedroeg. Zo droeg ze als klein kind op zondag haar ‘zondagse’ kleren die absoluut niet vies mochten worden. Als haar kleren door het spelen wel vies geworden waren kreeg ze straf.

Het huidige gedrag levert Paula een gevoel van onmacht op. Ze weet heel goed dat ze meer in haar mars heeft dan ze nu laat zien. Maar ergens berust ze in het feit dat dat er niet uitkomt. Doordat ze zich schaamt voor haar rode vlekken en het feit dat ze niet goed uit haar woorden komt voelt ze zich ondergeschikt.

Maar het levert Paula ook iets op door haar kop niet boven het maaiveld uit te steken en haar mening niet uit te hoeven spreken weet ze zeker dat ze zich goed gedraagt ten opzichte van haar collega’s, vrienden, buren en familie.

Als Paula afscheid zou nemen van haar ‘oude’ gedrag dan zou ze zich veel vrijer voelen. ‘Ik denk dat ik dan eindelijk vrijuit durf te genieten’.

‘Wat ik nodig heb om dat te bereiken is dat ik er zelf van overtuigd ben dat mijn mening niet stom is en er toe doet.’

‘Welk gedrag wil ik voor mijn ‘oude’ gedrag in de plaats? Ik wil graag mijn mening kunnen geven met respect voor anderen maar zonder dat ik me steeds afvraag of ik niet iets belachelijks zeg.’

Hulp nodig?

Loop jij vast in je persoonlijke ontwikkeling? Wij coachen je graag.
Wil jij direct inzicht in de mate waarop angst jouw gedrag beïnvloedt? Dan is de ACT®-meting iets voor jou!

Bron: Human Being Management, Ed. J. Baas, ISBN: 978-90-825290-0-5

 

 

Over de schrijver
Alida vertaalt op een creatieve manier jouw vraag naar een concreet plan. Als projectmanager en organisatie adviseur heeft Alida veel ervaring met het coachen van personen, teams en organisaties. Ze vindt het erg belangrijk om te werken vanuit kwaliteit en expertise. Met haar sociale en analytische inslag brengt ze mensen bewust en onbewust naar een hoger plan. Het is haar missie om natuurlijke talenten, ontwikkelpotentieel en onbewuste drijfveren zichtbaar te maken. Alida begeleidt trajecten vanuit de verbinding met een resultaatgericht doel en door een tikkeltje eigenwijs te zijn.
Reactie plaatsen

Meer lezen over persoonlijke ontwikkeling?

Topics
arrow_drop_up arrow_drop_down